معاون جرم کسی است که شخصا در ارتکاب عنصر مادی قابل استناد به ماشر یا شرکای جرم دخالت نداشته و تنها در ارتکاب جرم از طریق رفتار مادی ولی متمایز از عنصر مادی نفس جرم با قصد مجرمانه همکاری داشته است چرا که امکان دارد کسی بی آنکه در عملیات اجرایی جرمی شرکت داشته باشد به طریق مختلف دیگری یا دیگران را در ارتکاب عمل مجرمانه یاری میکند مصادیق معاونت در جرم انحصاری هستند و در ماده43 قانون مجازات اسلامی مشخص شده اند و کلیه مصادیق معاونت در ماده فوق از اعمال مثبت تشکیل یافته اند بنابراین ترک فعل یا خودداری از انجام عمل را نمی توان به عنوان معاونت مجازات نمود بطور کلی معاون وقتی موجب مجازات است که فاعل اصلی مرتکب جرمی شود یا شروع به اجرای آن بنماید بنابراین شروع  به معاونت به علت فقدان اصل عمل قابل مجازات ثبت ماده 43 قانون مجازات اسلامی اشعار میدارد اشخاص زیر معاون جرم محسوب و با توجه به شرایط و امکانات خاصی و دفعات و مراتب جرم و تادیب از وعظ و تهدید و درجات تعزیر می شوند 1_هر کس دیگری را تحریک یا ترغیب یا تهدید یا تطمیع به ارتکاب جرم نماید و یا به وسیله دسیه و فریب و نیرنگ موجب وقوع جرم شود.2_هر کس با علم و عهد وسایل ارتکاب جرم را تهیه و یا طریق ارتکاب آن را با علم به قصد مرتکب ارائه دهد.3_هر کس عالما عامدا وقوع جرم را تسهیل کند.تبصره1 برای تحقیق معاونت در جرم وجود وحدت قصد و تقدم و یا اقتران زمانی بین عمل معاون و مباش جرم شرط است.تبصره2 در صورتی که برای معونت جرمی مجازات خاص در قانون یا شرع وجود داشته باشد همان مجازات اجراء خواهد شد.

بنابراین معاون باید عالما عامدا به جرم اصلی یاری کرده باشد به همین دلیل است که علم و اطلاع در تهیه وسایل جرم و نیز علم و عهد در تسهیل  نبره در فانون و در موارد گوناگون صریحا پیش بینی شده است و بین قصد مجرمانه مباشر و معاون باید وحدت وجود داشته باشد مثلا اگر معاون وسیله ارتکاب جرم کلاه برداری فراهم می کند قصد مباشر نیز باید کلاه برداری باشد.

در خصوص نحوه رسیدگی و دادگاه صالح برای معاون جرم طبق ماده 56 قانون آیین دادرسی کیفری( شرکا و معاونین جرم در دادگاهی مطالعه می شوند که صلاحیت به اتمام مجرم اصلی را دارد ) هم چنین در ترک فعل معاونت وجود دارد مثلا مادری که فرزندش را تحریک کند یا ترغیب به ندادن نفقه زوجه اش میکند. طبق ماده 44 در صورتی که فاعل جرم به جهتی از جهات قانونی قابل تعقیب و مجازات نباشد و یا تعقیب و با اجرای حکم مجازات او به جهتی از جهات قانونی موقوف گردد تاثیری در حق معاون جرم نخواهد داشت بعضی از مصادیق معاونت در جرم که در قانون برای آنها مستقلا مجازات تعیین شد عبارتند از معاونت در قتل عمد موضوع ماده 207. معاونت در قطع عضو و یا جرح عمدی با فرض قصاص و با فرض منتفی شدن قصاص موضون تبصره ماده 269 و معاونت در سرقت تعزیری ماده 203 و معاونت در توقیف یا حبس غیر قانونی ماده 584 دیگر اینکه در عوامل موجعه جرم که فعل مباشر جرم محسوب نمی شود معاون هم قابل مجازات نخواهد بود هم چنین طبق اروسه قضایی در جرایم غیر عمدی به جهت فقدان وحدت قصد معاونت امکان ندارد اما در معاونت در رانندگی بدون پروانه جرم عمدی منتهی به صدمات بدنی قابل تحقق است در تطمیع انیزه هایی که باعث مصمم ساختن مباشر به ارتکاب جرم می ردد منحصرا جنب مالی و مادی دارد ولی در ترغیب هم می تواند مالی باشد و هم معنوی و ترغیب کننده باد آن چنان میل و رغبتی در دیگری به وجود آورده باشد که مباشر را مصمم به ارتکاب جرم معینی نماید و در صورتی که جرم اصلی در کشور ایران ارتکاب یا ب ولی معاونت آن در خارج از کشور انجام یافته باشد. جرم واقع شده در ایران محسوب و رسیدگی به اتهام معاون در جرم در صلاحیت دادگاههای ایران است. هم چنین گاهی ممکن است در جرمی معاون نقش اصلی را داشته و به اصطلاح موتور عمل مجرمانه باشد در این صورت می گویند معاون اقوی از مباشر است و در حقیقت می توان او را به عنوان مباشر تحت تعقیب و مجازات قرار داده از نظر مجازات نیز مجازات معاون به این شرح است که اگر برای معاون در جرمی مجازات خاصی در قانون معین شده باشد همان مجازات اعمال می گردد و در جرایم تعزیری چنانچه مجازات خاصی برای معاون وجود نداشته باشد طبق ماده 726 قانون مجازات اسلامی مجازات معاون حداقل مجازات مباشر است و در غیر موارد فوق طبق ماده 43 تعزیر می شود.